มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial cancer) เกิดขึ้นเมื่อเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกมีการเจริญเติบโตผิดปกติ  มีการแบ่งตัวของเซลล์อย่างรวดเร็วตลอดเวลา กลไกลของร่างกายไม่สามารถควบคุมการแบ่งตัวได้   มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก หรือมะเร็งมดลูกเป็นมะเร็งที่พบได้บ่อยเป็นอันดับ 3 ของมะเร็งอวัยวะสืบพันธุ์ผู้หญิงไทย บางคนอาจนำไปสับสนกับมะเร็งปากมดลูก ที่พบบ่อยเป็นอันดับ 1  โรคนี้ถ้ามาพบแพทย์ตั้งแต่แรกเริ่มมีอาการมักรักษาได้หายค่อนข้างสูง

มดลูกคืออะไร?

มดลูกเป็นอวัยวะที่ตั้งอยู่ในเชิงกราน  มีช่องกลวงอยู่ตรงกลาง  ลักษณะคล้ายชมพู่คว่ำ  ด้านล่างของมดลูกมีปากมดลูกเป็นทางเชื่อมต่อกับส่วนบนของช่องคลอด  มดลูกเป็นที่ให้ทารกฝังตัวและเจริญเติบโต เยื่อบุโพรงมดลูก คือ ผิวด้านในของมดลูก ซึ่งในวัยเจริญพันธุ์จะทำงานภายใต้การควบคุมของฮอร์โมน โดยจะหนาตัวขึ้นทุกเดือนเพื่อรอรับการฝังตัวของตัวอ่อน (ทารก) หากเดือนใดไม่มีการตั้งครรภ์เยื่อบุโพรงมดลูกจะสลายตัวออกมาเป็นประจำเดือน (ระดู)

มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกพบบ่อยแค่ไหน?

ในประเทศไทย พบบ่อยเป็นอันดับ 3 ของมะเร็งอวัยวะสืบพันธุ์สตรี โดยพบประมาณ 3 คน/แสนราย/ปี ในประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น อเมริกา หรือยุโรป พบบ่อยเป็นอันดับ 1

ประเทศไทยในฐานะประเทศกำลังพัฒนา ที่เริ่มมีลักษณะความเป็นอยู่คล้ายคลึงประเทศแถบตะวันตกมากขึ้นทุกที จึงพบการเกิดมะเร็งชนิดนี้เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก?

ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อไปนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก   แต่มีความเสี่ยงมากกว่าคนปกติทั่วไป

• ระดับและระยะเวลาของการสัมผัสฮอร์โมนเอสโตรเจนเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุด  ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนจะเริ่มสูงขึ้นเมื่อมีประจำเดือนครั้งแรก  และลดลงเมื่อหมดประจำเดือน
• ความอ้วนเป็นปัจจัยเสี่ยง  เพราะเซลล์ไขมันสามารถผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนได้  พบว่าผู้หญิงที่มีน้ำหนักเกินจากน้ำหนักในอุดมคติ 25 กิโลกรัม  จะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นถึง 10 เท่าู
• ผู้ที่ไม่เคยตั้งครรภ์มีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ที่เคยตั้งครรภ์ 2-3 เท่า
• มีประจำเดือนครั้งแรกก่อนอายุ 12   เพราะการมีประจำเดือนเร็วทำให้  ตลอดชีวิตของผู้ป่วยมีระยะเวลาในการสัมผัสกับฮอร์โมนเอสโตรเจนนานกว่าปกติ
• หมดประจำเดือนหลังอายุ 52 ปี
• การได้รับฮอร์โมนเพศหญิง ซึ่งมีได้ 2 กรณีด้วยกัน
  

  1.1 ฮอร์โมนวัยทอง ฮอร์โมน วัยทองมีหลายชนิดและหลายส่วนประกอบ บางชนิด (เอสโตรเจนอย่างเดียวไม่มีโปรเจสโตเจน) สามารถกระตุ้นโรคนี้ได้มาก บางชนิด (เอสโตรเจนที่มีโปรเจสโตเจนร่วมด้วย) ก็ไม่ทำให้เป็นโรคนี้ ดังนั้นผู้ที่รับประทานฮอร์โมนวัยทองควรปรึกษาแพทย์ก่อน และอยู่ภายใต้การควบคุมของแพทย์

  1.2 สมุนไพร ยา สมุนไพรบางชนิดมีเอสโตรเจนปริมาณสูง เช่น กวาวเครือ และอีกหลายชนิดมีเอสโตรเจนแฝงอยู่โดยไม่รู้ การรับประทานสมุนไพรบางตัวจึงอาจทำให้เลือดระดูออกผิดปกติหรือเสี่ยงต่อการ เกิดมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกได้

• ยารักษามะเร็งเต้านม ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมหลังผ่าตัด บางรายแพทย์แนะนำให้รับประทานยาทามอกซิเฟน (Tamoxifen) เพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ  ซึ่งยานี้มีลักษณะคล้ายฮอร์โมนเอสโตรเจนจึงกระตุ้นให้เยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติได้ จึงสมควรได้รับการตรวจติดตามอย่างใกล้ชิด
• ภาวะไข่ไม่ตกเรื้อรัง ซึ่งมักมีอาการประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ เมื่อเป็นมากๆ อาจมีสิว ผิวมัน ขนดกร่วมด้วยกลุ่มนี้มีเอสโตรเจนสูงเช่นกัน
• โรคเยื่อบุโพรงมดลูกหนาผิดปกติ ซึ่งถ้าไม่ได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมมีโอกาสกลายเป็นมะเร็งได้
• ประวัติพันธุกรรม ญาติสายตรง เป็นมะเร็งสำไส้ใหญ่

ปัจจัยป้องกันมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

พบว่าการรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดที่มีทั้งฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน ช่วยป้องกันการเกิดมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก ได้ นอกจากนั้นยังช่วยป้องกันการเกิดมะเร็งรังไข่ด้วย

อาการมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

โรคนี้มักเริ่มแสดงอาการแต่ต้น นั่นคือ มีเลือดออกทางช่องคลอด เนื่องจากมะเร็งชนิดนี้มักเกิดหลังอายุ 50 ปี ดังนั้น ผู้หญิงทุกคนที่มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือนไปแล้วควรรีบมาพบแพทย์

ผู้ที่ยังไม่ถึงวัยทอง แต่ถ้ามีอาการเลือดออกผิดปกติที่ไม่ใช่รอบเดือน เช่น ออกกระปริดกระปรอย หรือออกมามากและนานกว่าปกติ คือเกิน 7 วันต่อรอบ ก็ควรมาพบแพทย์เช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงข้างต้น การตรวจพบแต่ระยะแรกโอกาสหายสูง  ส่วนกรณีที่โรคเป็นมากแล้ว อาจมีอาการของมดลูกโตขึ้น ปวดท้องน้อย น้ำหนักลด  คลำได้ก้อนในท้องน้อย มดลูกไปกดกระเพาะปัสสาวะทำให้ปัสสาวะบ่อยหรือกดทวารหนัก ทำให้อุจจาระลำบากได้

วินิจฉัยมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

การวินิจฉัยที่แน่นอนได้จากการนำเยื่อบุโพรงมดลูกไปตรวจทางพยาธิวิทยาโดยกล้องจุลทรรศน์ ซึ่งมักต้องขูดมดลูกให้ได้เนื้อเยื่อไปตรวจ

ในผู้ทีเคยมีบุตรแล้ว การขูดมดลูกทำได้โดยฉีดยาชา ส่วนผู้ที่ยังโสด หรือไม่เคยมีบุตรแพทย์มักวางยาสลบให้ไม่เจ็บ สามารถกลับบ้านได้หลังขูดมดลูก  อ่านคำแนะนำเรื่องการขูดมดลูกได้ที่ –> การขูดมดลูก

ระยะของมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

แบ่งคร่าวๆได้ดังนี้

• ระยะที่ 1 : มะเร็งจำกัดอยู่แค่ในเยื่อบุโพรงมดลูก และกล้ามเนื้อมดลูก
• ระยะที่ 2 : มะเร็งลุกลามไปถึงปากมดลูก
• ระยะที่ 3 : มะเร็งลุกลามออกไปนอกมดลูก แต่ยังอยู่ในช่องเชิงกราน  เช่น  ไปปีกมดลูก  ไปช่องคลอด
• ระยะที่ 4 : เป็นมะเร็งระยะสุดท้าย  มะเร็งกระจายไปอวัยวะอื่นๆ ในร่างกาย  เช่น ปอด กระดูก ลำไส้  กระเพาะปัสสาวะ เป็นต้น

รักษามะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก

ทำได้โดยการผ่าตัด ซึ่งได้แก่ การตัดเอามดลูก ปากมดลูก ปีกมดลูก (รังไข่และท่อนำไข่) ออกร่วมกับการล้างน้ำในช่องท้องและสุ่มตัดต่อมน้ำเหลืองไปตรวจ

การผ่าตัดจะช่วยทำให้ทราบว่าผู้ป่วยอยู่ในระยะใดของโรค หากพบว่าเป็นระยะแรก กล่าวคือ มีมะเร็งอยู่เฉพาะที่เยื่อบุโพรงมดลูก ยังมีการลุกลามเข้าไปในกล้ามเนื้อมดลูกไม่มาก ไม่มีการกระจายของโรคไปอวัยวะอื่น การผ่าตัดที่กล่าวมาก็เพียงพอในการรักษา ไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษาอย่างอื่นเพิ่มเติมผลการรักษาดีมาก

หากพบว่าเริ่มมีการลุกลามของมะเร็งลึกขึ้น หรือกระจายไปในอวัยวะข้างเคียง หลังผ่าตัดจำเป็นต้องได้รับรังสีรักษา (ฉายแสง) ร่วมด้วย โดยรังสีแพทย์จะพิจารณาฉายแสงภายนอกหรือใส่แร่ที่ช่องคลอด หรือทั้งสองวิธี แล้วแต่กรณี  ในกลุ่มที่มีการกระจายของโรคไปไกลๆ เช่น ช่องท้องด้านบน ตับ ปอด อาจต้องให้ยาเคมีบำบัดร่วมด้วย ซึ่งผลการรักษาไม่ดี

สรุป

โรคมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกมีข้อดีคือ มักมีอาการเตือนแต่แรกเริ่ม กล่าวคือมีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด ดังนั้นการพบแพทย์ตั้งแต่เริ่มมีอาการผิดปกติจะช่วยให้รักษาได้โดยผ่าตัดเพียงอย่างเดียว โอกาสหายสูง

การขูดมดลูก คือการใช้เครื่องมือเล็กๆสอดเข้าไปทางช่องคลอดผ่านปากมดลูกเข้าไปในโพรงมดลูก เพื่อขูดเอาเยื่อบุโพรงมดลูก หรือเนื้อเยื่อที่อยู่ในโพรงมดลูกออกมาเพื่อการรักษาการวินิจฉัย

ผู้ป่วยอะไรบ้างที่จำเป็นต้องขูดมดลูก

• มีเลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ
• การแท้ง การแท้ไม่ครบ การแท้งที่หยุดยั้งไม่ได้
• หาสาเหตุของการมีบุตรยาก
• ขูดเอาเนื้อเยื่อเพื่อวินิจฉัยโรค
• สงสัยว่ามีความผิดปกติของมดลูก เช่นเนื้องอกมดลูก
• มีเลือดออกหลังหมดประจำเดือน

วิธีการขูดมดลูก

1. ผู้ป่วยจะได้รับยาชาเฉพาะที่ หรือการวางยาสลบ
2. นอนหงาย ขาทั้ง 2 ข้างบนขาหยั่ง
3. แพทย์จะตรวจภายใน  ใส่เครื่องมือถ่างขยายช่องคลอด เพื่อให้เห็นปากมดลูก
4. แพทย์จะขยายปากมดลูกด้วยแท่งโลหะขนาดเล็ก
5. ใส่เครื่องมือขูด  ซึ่งเป็นห่วงโลหะเล็กๆ มีด้ามจับ ขูดเอาเซลล์บุโพรงมดลูก
6. นำเนื้อเยื่อชิ้นเล็กๆ ที่ขูดได้ ส่งตรวจทางพยาธิวิทยา  การขูดมดลูกใช้เวลา ประมาณ 15-20 นาที
7. หลังขูดมดลูก 1-2 ชั่วโมง  ไม่มีภาวะแทรกซ้อนสามารถกลับบ้านได้

ภาวะแทรกซ้อนจากการขูดมดลูก ซึ่งพบได้น้อยได้แก่

• การเสียเลือด
• มดลูกทะลุ
• มีการติดเชื้อ

การปฏิบัติตนหลังขูดมดลูก

1. หลังขูดมดลูก  ควรนอนพักผ่อนอย่างน้อย 1-2 วันหลังขูดมดลูก อาจมีอาการอ่อนเพลีย หรือง่วงนอน จากยาระงับความรู้สึกที่ได้รับ ไม่ควรทำงานหนักอย่างน้อย 1-2 สัปดาห์
2. หลังขูดมดลูก สามารถรับประทานอาหารได้ตามปกติ  ในรายที่ดมยาสลบ อาจมีอาการข้างเคียง  คลื่นไส้  อาเจียน  ควรรับประทานอาหารอ่อนย่อยง่าย  เช่น ข้าวต้ม  โจ๊ก
3. งดเพศสัมพันธ์ อย่างน้อย 3 สัปดาห์   เพื่อป้องกันการติดเชื้อ
4. การมีเลือดออกทางช่องคลอด  จะมีเลือดออกทางช่องคลอดจากแผลภายในมดลูก  ประมาณ 1-7 วัน ปริมาณเลือดจะลดลงไปเรื่อยๆ ไม่ควรใช้ผ้าอนามัยชนิดสอด
5. ดูแลรักษาความสะอาดของร่างกาย  เปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อยๆ  ห้ามสวนล้างช่องคลอด  เพื่อป้องกันเชื้อโรคเข้าสู่แผลภายในโพรงมดลูก
6. อาการปวด  อาจมีอาการปวดบ้างจากการหดรัดตัวของกล้ามเนื้อมดลูก  ให้รับประทานยาแก้ปวดตามแพทย์สั่ง
7. รับประทานยาตามแพทย์สั่ง
8. มาตรวจตามแพทย์นัด

อาการผิดปกติหลังขูดมดลูกที่ต้องมาพบแพทย์

1. มีเลือดออกทางช่องคลอดมากผิดปกติ  ชุ่มผ้าอนามัย  ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 1-2 ชั่วโมง
2. มีไข้ หนาวสั่น
3. ปวดท้องอย่างรุนแรง
4. มีตกขาว  หรือเลือดที่ออกทางช่องคลอด  มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ

การตรวจหลังขูดมดลูก

แพทย์จะนัดมาตรวจหลังขูดมดลูกประมาณ 2 สัปดาห์เพื่อ

1. ประเมินอาการผิดปกติ หลังขูดมดลูก
2. แพทย์จะบอกผลการตรวจชิ้นเนื้อ
3. ในรายที่แท้งบุตรแพทย์จะตรวจภายใน  ตรวจมะเร็งปากมดลูกให้  และแนะนำการคุมกำเนิด
4. ในรายที่ขูดมดลูกเพื่อวินิจฉัยโรค  แพทย์จะบอกแนวทางในการรักษาต่อไป

การเตรียมตัวขูดมดลูกในรายที่ต้องดมยาสลบ

1. คืนวันก่อนขูดมดลูก  ให้งดน้ำและอาหารตั้งแต่เที่ยงคืน  เพื่อให้กระเพาะอาหารว่าง  ไม่เกิดการสำลักอาหารขณะดมยาสลบ  ควรนอนพักผ่อนให้เพียงพอ
2. ไม่แต่งหน้า  ทาปาก  ทาเล็บ (ทาแป้งฝุ่นแป้งเด็กได้)  เพื่อดูการไหลเวียนของเลือด  ประเมินการเสียเลือดขณะขูดมดลูก
3. ไม่ใส่เครื่องประดับ  เช่น  ตุ้มหู  แหวน  สร้อยคอ  นาฬิกา  เพื่อป้องกันการสูญหาย  ในรายที่ใส่ฟันปลอม  คอนแทคเลนส์  ให้ถอดก่อนเข้าห้องผ่าตัด
4. ควรมีญาติหรือเพื่อนมาด้วย 1 คน  เพื่อช่วยดูแลและพากลับบ้าน
5. เตรียมผ้าอนามัยสำหรับใส่หลังขูดมดลูก  เพราะหลังขูดมดลูกจะมีเลือดออกทางช่องคลอด
6. ในรายที่มีโรคประจำตัว  ให้ปฏิบัติตามแพทย์สั่ง