โรคภูมิแพ้ คือ โรคที่มีความผิดปกติของระบบภูิมิคุ้มกัน โดยที่ร่างกายจะมีปฏิกิริยาไวต่อสารที่ก่อให้เกิดโรคภูมิแพ้หรือสารระคายเคืองซึ่งจะทำให้เกิดอาการแพ้ โรคนี้มักไม่ค่อยรุนแรงถึงชีวิต แต่จะส่งผมรบกวนต่อการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการเรียนหรือการทำงาน ภูมิแพ้เป็นโรคที่พบมากในประชากรทั่วโลก สำหรับประเทศไทยนั้น จำนวนผู้ป่วยด้วยโรคภูมิแพ้ เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นทุกปี
โรคแทรกซ้อน
ผู้ป่วยโรคภูมิแพ้ หากไม่ได้รับการรักษาหรือปล่อยให้มีอาการเป็นเวลานานๆ อาจทำให้มีภาวะแทรกซ้อนตามมาได้ เช่น ไซนัสอักเสบ, ริดสีดวงจมูก, นอนกรน, ปอดอุดกั้นเรื้อรัง, ผิวหนังติดเชื้อ, คออักเสบ, ไอเรื้อรัง, หูชั้นกลางอักเสบ, ปวดหู, หูอื้อ, นอกจากนี้ยังมีปัจจัยร่วมที่ทำให้เกิดอาการโรคภูมิแพ้ได้ง่ายขึ้นหรืออาการรุนแรงขึ้น เช่น อากาศหนาว อากาศเปลี่ยน มลพิษในอากาศ
สาเหตุของโรคภูมิแพ้ โรคภูมิแพ้ไม่ใช่โรคติดต่อแต่เกิดจากปัจจัยสำคัญ 2 อย่างคือ

1. กรรมพันธุ์  กรณีที่คนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรคภูมิแพ้ก็จะเป็นปัจจัยหนึ่งที่บ่งชี้ว่ามีโอกาสเป็นโรคนี้ได้ง่ายขึ้น  ภูมิแพ้เป็นโรคที่ถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ได้  ถ้าพ่อหรือแม่เป็นลูกก็จะมีโอกาสป่วยเป็นโรคภูมิแพ้ได้ประมาณ 30% แต่ถ้าหากทั้งพ่อและแม่เป็นโรคภูมิแพ้ทั้งคู่  ลูกที่เกิดจะมีโอกาสเสี่ยงต่อการเป็นภูมิแพ้สูงถึง 60-70%
2. สิ่งแวดล้อม  เป็นปัจจัยที่มีความสำคัญอย่างมากเพราะสารก่อภูมิแพ้ที่จะเข้าสู่ร่างกายของเรา เกิดจากสภาวะแวดล้อมทั้งสิ้น ซึ่งสามารถเข้าสู่ร่างกายได้หลายทาง เช่น โดยการหายใจ การรับประทาน หรือแม้แต่การสัมผัส

สารก่อภูมิแพ้คืออะไร

คือสารที่ร่างกายได้รับหรือสัมผัส  แล้วทำให้เกิดอาการของโรคภูมิแพ้ตามมา  ที่พบบ่อยได้แก่  ไรฝุ่น, ละออกเกสร, เชื้อรา  อาหารบางชนิดเช่น นมวัว, ไข่ขาว,  อาการทะเล  นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นที่ส่งเสริมทำให้เกิดอาการของโรคภูมิแพ้ ได้แก่ อากาศเปลี่ยน การสัมผัสสารระคายเคืองเช่น ควันธูป ควันบุหรี่

การทดสอบภูมิแพ้  Allergy skin prick test

เมื่อร่างกายเกิดโรคภูมิแพ้ขึ้น  จำเป็นต้องทราบว่าร่างกายแพ้สารก่อภูมิแพ้ใด  เพราะการรักษาที่ดีที่สุดคือการหลีกเลี่ยงสิ่งที่แพ้  การทดสอบภูมิแพ้ (Skin prick test) เป็นการทดสอบภูมิแพ้ต่อสารชนิดต่าๆ ทางผิวหนัง  โดยแพทย์จะเป็นผู้ทำการทดสอบด้วยน้ำยาทดสอบภูมิแพ้โดยเฉพาะ  ซึ่งจะสามารถทำให้ทราบว่า  คนไข้มีอาการแพ้สารใดบ้าง เช่น แมลงสาบ, ขนแมว, ไรฝุ่น, เชื้อรา, ขนสุนัข, เกสรหญ้า, ฝุ่นบ้าน, และแพ้อาหารต่างๆ เป็นต้น  ซึ่งการทดสอบชนิดนี้ไม่ทำให้คนไข้เกิดความรู้สึกเจ็บปวดและแพทย์ก็สามารถแจ้งผลการตรวจให้คนไข้ทราบได้ทันที

การรักษาภูมิแพ้

1. การหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้และสารระคายเคือง  เนื่องจากการรักษาที่ดีที่สุดของโรคภูมิแพ้ คือการหลีกเีลี่ยงสารที่ก่อให้เกิดภูมิแพ้ หากไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ก็จำเป็นต้องใช้ยาเพื่อรักษา หรือเพื่อบรรเทาและควบคุมอาการที่จะเกิดขึ้น
2. การใช้ยารักษา  แพทย์จะวินิจฉัยและจ่ายยาให้คนไข้อย่างเหมาะสม  เพื่อบรรเทาและควบคุมอาการที่จะเกิดขึ้น  ผู้ที่มีอาการคัดจมูกมากอาจจะต้องให้ยาลดอาการคัดจมูก  สำหรับผู้ที่มีอาการเรื้อรัง  อาจจะต้องใข้ยาพ่นจมูก
3. การฉีดวัคซีน รักษาโรคภูมิแพ้  โดยผู้ป่วยจะได้รับการฉีดสารก่อภูมิแพ้เพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันชนิด IgG  การฉีดจะเลือกฉีดเฉพาะสารก่อภูมิแพ้ที่ได้ทดสอบทางผิวหนังแล้วว่าแพ้  และจากนั้นแพทย์จะเพิ่มขนาดยาตามตารางเวลา  ซึ่งผลข้างเคียงจากการฉีดก็มีรอยผื่นแดง  ผื่นคัน  นานประมาณ 4-8 ชม. ส่วนผลข้างเคียงอื่นๆ ที่อาจเกิดขึ้น คือ อาการคัดจมูก น้ำมูกไหล อาการเหล่านี้มักจะเกิดภายใน 30 นาทีหลังฉีด  มีส่วนน้อยที่อาจจะแพ้ยาที่ฉีดชนิดรุนแรง  แต่อาการมักเป็นชั่วคราวและหายได้หลังจากแพทย์ให้ยาแก้แพ้เพิ่ม

การปฏิบัติตัวสำหรับผู้ที่เป็นภูมิแพ้

• หลีกเลี่ยงการสัมผัสกับสารหรือสิ่งที่ก่อนให้เกิดภูมิแพ้
• ดูแลร่างกายให้สดชื่นแข็งแรงอยู่เสมอ  พักผ่อนให้เพียงพอและควรออกกำลังกายเป็นประจำ
• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเป็นประจำเมื่อมีน้ำมูกเรื้องรัง
• ปฏิบัิติตัวตามคำแนะนำและรับประทานยาตามที่แพทย์สั่ง  และพบแพทย์เมื่อมีอาการแทรกซ้อนระหว่างการรักษา เช่น มีไข้ น้ำมูก ไอมีเสมหะ หอบ เป็นต้น

การเตรียมการก่อนการใช้ยาหยอดหู

1. ทำความสะอาดช่องหูส่วนนอก  ตลอดจนขจัดสารคัดหลั่งทที่มีอยู่ในช่องหูส่วนนอก
2. ปรับอุณหภูมิของขวดยาให้ใกล้เคียงกับอุณหภูมิร่างกาย  เพราะการหยอดยาที่เย็นเกินไป  จะทำให้เกิดอาการมึนศีรษะได้  ถ้าเก็บยาไว้ในตู้เย็นควรประคบด้วยมือสักครู่ก่อนใช้

วิธีการหยอดหู

1. ให้ผู้ป่วยนอนตะแคงหันหูด้านที่จะทำการรักษาขึ้น  ยกศีรษะขึ้นให้อยู่ในแนวระนาบกับพื้นเพื่อให้ช่องหูอยู่ในแนวดิ่ง
2. ระวังอย่าให้ปากขวดยาสัมผัสกับหูผู้ป่วย  ให้หยอดยาตามคำแนะนำของแพทย์  ทิ้งไว้ประมาณ 10 นาที  ในกรณีที่หูชั้นนอกอักเสบให้ขยับใบหู  โดยดึงใบหูขึ้นแล้วดึงไปด้านหลัง  ซึ่งตำแหน่งช่องหูจะอยู่ในแนวดิ่ง  โดยทำซ้ำหลายๆครั้ง  จะช่วยไล่ฟองอากาศที่เกิดขึ้น  และทำให้น้ำยาไหลเข้าช่องหูได้ดีขึ้น

การปฏิบัติหลังการใช้ยาหยอดหู

ใช้ผ้าก๊อต  หรือกระดาษชำระที่สะอาดปิดรูหูไว้  แล้วให้ผู้ป่วยลุกขึ้นและเช็ดทำความสะอาดบริเวณรอบๆหู

ข้อควรระวังเมื่อแพทย์สั่งยาหยอดหูให้ไปหยอดที่บ้าน

1. ในการพบแพทย์แต่ละครั้ง  แพทย์อาจสั่งยาหยอดหูชนิดใหม่ให้  ท่านควรปรึกษาแพทย์ถึงการงดหรือหยุดให้ยาตัวเดิมด้วย
2. เมื่อได้รับยาหยอดหูท่านควรตรวจสอบดูว่า  ยาหยอดขวดนั้นเป็นชื่อของท่านและเป็นยาสำหรับหยอดหูหรือไม่   แพทย์มีคำสั่งให้หยอดข้างไหน  วันละกี่ครั้ง  เวลาใดบ้าง  และให้หยอดเป็นระยะเวลาเท่าไหร่  ( การหยอดยาบางชนิดเป็นเวลานานเกินไปอาจเป็นผลเสียได้)
3. ทุกครั้งที่มาพบแพทย์  ท่านควรนำยาหยอดเดิมมาด้วย  เพื่อทราบจำนวนยาหยอดที่ยังคงเหลืออยู่
4. หากหยอดยาแล้วมีอาการแสบร้อน  เวียนศีรษะ  คันหูมากขึ้น  สูญเสียการได้ยินหรือการทรงตัว  หรือมีเสียงดังในหู  ให้งดการหยอดยา  และควรรีบปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล
5. หากรู้สึกมีความผิดปกติเกิดขึ้นในหู  ท่านไม่ควรซื้อยาหยอดหูเอง  ควรได้รับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

หูเป็นอวัยวะสำคัญที่ช่วยให้เราได้ยินเสียงต่างๆ เพื่อการติดต่อสื่อสารพูดคุย  นอกจานี้ยังเป็นอวัยวะที่เกี่ยวข้องกับการทรงตัวของร่างกายขณะเคลื่อนไหว  เราจึงควรระมัดระวังดูแลรักษาหู  เพื่อใช้หูอย่างมีประสิทธิภาพไปตลอดชีวิต  ซึ่งมีวิธีการดูแลสุขภาพหูดังนี้

1. การทำความสะอาดหู  ให้ใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำบิดพอหมาด  เช็ดบริเวณใบหู  และรูหูเท่าที่นิ้วจะเช็ดเข้าไปได้เท่านั้น
2. ถ้ามีแมลงเข้าหู  ห้ามแคะออก  เพราะจะทำให้แมลงเข้าไปในหูลึกยิ่งขึ้น  ควรใช้น้ำที่สะอาดหรือน้ำมันที่ปลอดภัย  เช่น  น้ำมันมะกอกหยอดลงในรูหูทิ้งไว้สักครู่  เพื่อให้แมลงตายแล้วเอียงหูให้น้ำมันไหลออกมาพร้อมแมลง  แล้วใช้สำลีเช็ดให้สะอาดหรือหากเป็นเวลากลางคืน  อาจใช้วิธีปิดไฟในห้องให้มืด  แล้วใช้ไฟฉายส่องเข้าไปในรูหู  แสงไฟจะล่อแมลงให้เดินออกมาได้
3. เมื่อเป็นหวัดเจ็บคอ  ไม่ควรสั่งน้ำมูกแรงๆ หรืออุดจมูกข้างใดข้างหนึ่งในขณะสั่งน้ำมูก  เพราะจะทำให้เชื้อโรคในคอและจมูกถูกดันเข้าสู่หูชั้นกลาง  ทำให้เกิดการติดเชื้อเป็นโรคหูน้ำหนวกได้
4. ผู้ที่มีอาการของโรคหวัดภูมิแพ้  มักมีแนวโน้มที่จะเกิดโรคหูชั้นกลางอักเสบ  อันเนื่องจากมีการติดเชื้อแทรกซ้อน  จึงควรหลีกเลี่ยงสิ่งที่ก่อให้เกิดอาการแพ้  และรับประทานยา  เพื่อบรรเทาอาการของโรค  ที่สำคัญหมั่นดูแลสุขภาพให้แข็งแรงโดยออกกำลังกายอยู่เสมอ
5. ระวังอย่าให้หูได้รับการกระทบกระแทกแรงๆ เช่น  การตบหูด้วยมือทั้ง 2 ข้าง  การกระแทกจากแรงลูกบอล  เป็นต้น  เพราะจะทำให้เยื่อแก้วหูฉีกขาด  หรือกระดูกหูหลุด  จนเป็นเหตุให้การได้ยินลดลงได้
6. หลีกเลี่ยงการเล่นตะโกนหรือทำเสียงดังใส่กันและกัน  รวมทั้งหลีกเลี่ยงแหล่งที่มีเสียงดังอึกทึก  เช่น  เสียงดนตรีดังๆ  ในสถานบันเทิง  เสียงเครื่องจักรในโรงงาน  หากหลีกเลี่ยงไม่ได้ควรใส่เครื่องป้องกันเสียง  หรือที่ครอบหู  และถ้าหากต้องทำงานในที่เสียงดังมากๆ  ควรได้รับการตรวจการได้ยินทุกๆ 6 เดือน
7. ขี้หูเป็นสิ่งที่ร่างกายผลิตขึ้นตามธรรมชาติ  ด้วยจำนวนที่พอเหมาะ  และแตกต่างกัน  อาจจะแห้งหรือเปียก  ขี้หูหากมีจำนวนมากจะร่วงหรือไหลออกมาเอง  จึงไม่จำเป็นต้องปั่นหรือแคะหู  สำหรับคนที่มีขี้หูมากจับเป็นก้อนอุดตันหู  จะทำให้ได้ยินเสียงไม่ชัด  ในกรณีนี้จะรู้สึกว่าหูอื้อ  ไม่ควรแคะหูด้วยที่แคะหู  กิ๊บเสียบผม  หรือไม้จิ้มฟันเด็ดขาด  เพราะอาจเป็นอันตรายต่อเยื่อแก้วหู  ผนังรูหูอาจเป็นแผลและอักเสบ  ซึ่งจะนำเชื้อโรคเข้าสู่ช่องหูโดยไม่รู้ตัว  ควรใช้น้ำมันกลีเซอรีนหรือน้ำมันมะกอก  หยอดหูวันละ 2 ครั้ง  จะทำให้ขี้หูนิ่ม  และละลายหลุดออกมาเอง  ถ้าไม่หายและมีอาการปวดหู  หรือการได้ยินยังไม่ชัด  ควรปรึกษาแพทย์
8. เมื่อมีอาการผิดปกติเกิดขึ้นกับหู เช่น หูอื้อ ปวดหู คันหู มีน้ำหนองหรือเลือดไหลออกจากหู การฟังเสียงลดลง ควรรับการตรวจจากแพทย์หู คอ จมูก และหากแพทย์ตรวจพบว่ามีแก้วหูทะลุ หรืออักเสบ ต้องระวังไม่ให้น้ำเข้าหู ขณะอาบน้ำหรือสระผมควรใช้สำลีอุดหู หรือใช้หมวกพลาสติกคลุมผม ปิดถึงใบหูด้วย