วัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 เป็นวัคซีนชนิดที่ใช้สำหรับป้องกันการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่เฉพาะสายพันธ์ใหม่เท่านั้น  กระทรวงสาธารณสุขแนะนำให้ฉีดในบุคลากรทางการแพทย์ และผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการป่วยรุนแรงหากติดเชื้อ  การฉีดวัคซีนควรกระทำภายใต้การดูแลของแพทย์  โดยหลังฉีดวัคซีนให้เฝ้าระวังอาการไม่พึงประสงค์จากวัคซีนเป็นเวลา 30 นาที  และเมื่อกลับบ้านควรมีผู้ดูแลหลังฉีดวัคซีนต่ออีก 2 วัน

    หลังการฉีดวัคซีนแล้วร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันโรคไข้หวัดใหญ่เฉพาะสายพันธ์ใหม่ 2009 เท่านั้น  ไม่สามารถป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ หรือไข้หวัดที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสสายพันธุ์อื่นๆ ได้

     มีข้อห้ามในการใช้วัคซีนในผู้ที่แพ้ไข่  หรือ เคยแพ้วัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่อย่างรุนแรง  เด็กอายุต่ำกว่า 6 เดือน  ผู้ที่กำลังมีไข้หรือกำลังเจ็บป่วยเฉียบพลัน

    อาการไม่พึงประสงค์ของวัคซีนที่ไม่รุนแรง  แต่พบได้บ่อย  (ไม่เกินร้อยละ 10)  ได้แก่  อาการปวดศีรษะ  เหงื่อออก  ปวดกล้ามเนื้อ  ปวดข้อ  ไข้  ไม่สบายตัว  เมื่อยล้า  สั่น  และอาการเฉพาะที่ได้แก่  ปวด  บวม  แดง  ห้อเลือด  ซึ่งจะหายได้เองภายใน 1-3 วัน

    อาการไม่พึงประสงค์รุนแรงที่เคยมีรายงาน  แต่พบได้น้อยมาก (น้อยกว่า 1 ในแสน) ได้แก่  อาการแพ้รุนแรง  บวมตามร่างกาย  การอักเสบของหลอดเลือด  ชักจากไข้สูง  เกล็ดเลือดลงลงชั่วคราว  อาการผิดปกติทางระบบประสาท  เช่น ปากเบี้ยว  กล้ามเนื้ออ่อนแรง  สับสน  เป็นต้น

ขนาดของปัญหา

ในปี พ.ศ. 2546-2547  มีการศึกษาในพื้นที่จังหวัดสระแก้ว  เพื่อประเมินอุบัติการณ์ของไข้หวัดใหญ่  โดยพบว่ามีอุบัติการณ์ของผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่มารับการตรวจรักษาที่แผนกผู้ป่วยนอกของโรงพยาบาล 1,420 ราย/ประชากร 100,000 คน และมีผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่รับไว้เป็นผู้ป่วยในของโรงพยาบาล 18-111 ราย/ประชากร 100,000 ในหนึ่งปี  หรือคิดเป็นจำนวนผู้ป่วยทั้งประเทศ  เป็นผู้ป่วยนอกมากกว่า 9 แสนรายต่อปี และผู้ป่วยในประมาณ 12,000-75,000 รายต่อไป

อีกการศึกษาหนึ่งซึ่งทำในระดับชุมชนในจังหวัดสระแก้วในปี พ.ศ. 2546  ซึ่งทำให้ได้ข้อมูลของผู้ป่วยที่ไม่ได้ไปรับการตรวจรักษาที่โรงพยาบาล  ในการศึกษานี้พบว่าอุบัติการณ์ของไข้หวัดใหญ่เป็น 5,941 ราย/ประชากร 100,000 หรือคิดเป็นจำนวนผู้ป่วยทั่วประเทศเกือบ 4 ล้านรายต่อปี

ความสูญเสียทางเศรษฐกิจ

ในประเทศพัฒนาแล้วความสูญเสียทางเศรษฐกิจที่สำคัญจากไข้หวัดใหญ่เป็นผลจากการหยุดงานของผู้ป่วย  ในประเทศไทยแต่เดิมซึ่งเชื่อกันว่าไข้หวัดใหญ่ไม่ใช่ปัญหาสำคัญนั้น  ก็ทำให้คิดกันไปเองว่าความสูญเสียจากไข้หวัดใหญ่คงไม่มากนัก  แต่จากการศึกษาโดยการสำรวจในจังหวัดสระแก้วพบว่าความเสียหายทางเศรษฐกิจจากไข้หวัดใหญ่นั้นมีขนาดใหญ่กว่าที่คิดกันทั่วไปมาก  โดยเป็นการสำรวจจำนวนผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่มารับการรักษาในแผนกผู้ป่วยนอก  และผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่มีปอดอักเสบและรับเป็นผู้ป่วยในของโรงพยาบาล  ข้อมูลจากการศึกษานี้ทำให้ประมาณได้ว่าความสูญเสียทางเศรษฐกิจของทั้งประเทศจากไข้หวัดใหญ่นั้นอยู่ระหว่าง 750-2,000 ล้านบาท  โดยในจำนวนนี้ 43 % เป็นค่าใช้จ่ายทางตรงจากการรักษาพยาบาล ส่วนที่เหลือเป็นความสูญเสียทางอ้อม เช่น ความสูญเสียที่เกิดจากการหยุดงาน

ในอีกการศึกษาหนึ่งซึ่งทำการสำรวจในชุมชนซึ่งเป็นการประมาณจำนวนผู้ป่วยทั้งที่ไปขอรับการรักษาและที่ซื้อยากินเอง  การศึกษานี้ได้ประมาณว่ามีจำนวนผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ทั้งประเทศเกือบ 4 ล้านราย  ซึ่งพบว่าในการป่วยแต่ละครั้งมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 633 บาท  ซึ่งเมื่อคูณกันแล้ว  ก็จะทำให้เป็นความสูญเสียทางเศรษฐกิจสูงถึงประมาณ 2,600 ล้านบาทต่อปี

ฤดูกาล

ไข้หวัดใหญ่เป็นโรคที่รู้จักกันดีในประเทศหนาวว่าเป็นโรคที่มาตามฤดูกาล โดยจะมีการระบาดในฤดูหนาว  แต่สำหรับประเทศไทยทที่มีความแตกต่างระหว่างฤดูกาลน้อยก็ทำให้บางคนอาจคิดไปว่าการระบาดอาจขึ้นกับฤดูกาลน้อยลง  แต่ในความเป็นจริงแล้วข้อมูลที่ผ่านมามีความชัดเจนว่าในประเทศไทยก็มีลักษณะการระบาดที่ขึ้นกับฤดูกาลอย่างชัดเจนเช่นเดียวกัน  โดยช่วงที่มีการระบาดมากที่สุดจะเป็นช่วงฤดูฝนและมีการระบาดต่อเนื่องไปในฤดูหนาวแล้วลดลงอย่างมากในฤดูร้อน  ดังแสดงในรูป

กลุ่มอายุ

ไข้หวัดใหญ่เป็นโรคที่พบในเด็กได้บ่อยกว่าผู้ใหญ่ และเป็นปัญหาสำคัญคือก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนคือปอดอักเสบได้บ่อยในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ  ข้อมูลในประเทศไทยจากการสำรวจที่จังหวัดสระแก้ว  พบว่า 80% ของผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่มาตรวจที่แผนกผู้ป่วยนอกมีอายุต่ำกว่า 14 ปี และเมื่อดูการกระจายตามอายุของผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่มีปอดอักเสบ  ก็จะเห็นชัดเจนว่าพบมากในกลุ่มเด็กต่ำกว่า 5 ขวบ  และผู้ที่อายุมากกว่า 65 ปี  ดังแสดงในรูป

           ไข้หวัดใหญ่ เป็นโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ  มีสาเหตุมาจากไวรัสไข้หวัดใหญ่ ชื่อ Influenza virus เป็นโรคที่เกิดขึ้นได้ในทุกเพศ ทุกวัย และมีระบาดทั่วโลก  การติดต่อโรคผ่านทางการสัมผัสสารคัดหลั่งของผู้ป่วย เช่น น้ำมูก น้ำลาย เสมหะ หรือฝอยละอองที่เกิดจากการไอ จาม นอกจากนี้ยังติดต่อผ่านการสัมผัสกับของเครื่องใช้ที่ปนเปื้อนสารคัดหลั่ง เช่น ผ้าเช็ดหน้า แก้วน้ำ โดยเชื้อไวรัสจะผ่านเข้าทางจมูก ปาก และตา จากคนหนึ่งสู่คนหนึ่งได้ ดังนั้น โรคไข้หวัดใหญ่จึงเป็นโรคที่ติดต่อง่าย โดยเฉพาะในกลุ่มชุมชนที่อยู่แออัด และสถานที่ซึ่งอากาศถ่ายเทไม่สะดวก เช่น ศูนย์การค้า โรงมหรสพ รถโดยสาร เป็นต้น

ผู้ติดเชื้อจะเริ่มมีอาการหลังได้รับเชื้อไวรัสประมาณ 1-3 วัน โดยมีอาการดังนี้

• อาการไข้สูงเฉียบพลัน (สูงกว่า 38.5 องศาเซลเซียส)
• อาการหนาวสั่น
• อาการปวดศีรษะ  ปวดป่วยเมื่อยตามตัว
• มักมีอาการเจ็บคอ ไอ
• อาจมีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล จาม และตาแดง ร่วมด้วย
• ในผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการคลื่นไส้ อาเจียนและอุจจาระร่วงได้

            ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะรู้สึกอาการดีขึ้นหลังจากมีอาการป่วยมาแล้วประมาณ 5 วัน และหายเป็นปกติได้เองภายใน 7-10 วัน ส่วนใหญ่อาการของโรคไม่รุนแรง แต่อาจรุนแรงมากขึ้น ถ้ามีการติดเชื้อซ้ำของแบคทีเรีย  ความรุนแรงของโรคแตกต่างกันขึ้นกับอายุของผู้ติดเชื้อ โดยเฉพาะผู้ใหญ่สูงอายุ เด็กเล็ก และผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือป่วยเป็นโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ โรคปอด เป็นต้น  มักพบว่าจะมีอาการแทรกซ้อน เช่น ปอดบวม หลอดลมอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ เป็นต้น ซึ่งมีผลทำให้เสียชีวิตได้  อย่างไรก็ตามอัตราการเสียชีวิตที่มีสาเหตุจากไวรัสไข้หวัดใหญ่นี้ประมาณน้อยกว่า 1%